เรียก “อัสสัมชัญ” ก่อนจะมีคำว่า “อัสสัมชัญ” ว่าอย่างไร

ผู้เขียน : วัฒภูมิ ทวีกุล
product

            ความเข้าใจอย่างคร่าว ๆ ที่สุดเกี่ยวกับชื่อของโรงเรียนอัสสัมชัญ คือ ความเข้าใจที่ว่า คำว่าอัสสัมชัญนี้ ได้นำมาจากชื่อของอาสนวิหารอัสสัมชัญ แม้จะไม่มีหลักฐานโดยตรงว่าโรงเรียนที่เปิดทำการเรียนการสอนในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1885 (พ.ศ. 2428) นั้นใช้ชื่อ Le Collège de l'Assomption ตั้งแต่นั้นเลยหรือไม่ แต่ก็เป็นที่เข้าใจกันในปัจจุบันว่า โรงเรียนอัสสัมชัญได้ถือกำเนิดขึ้นมาอย่างเป็นทางการในวันนั้น

            คำว่า Assomption เมื่อถอดเป็นภาษาอังกฤษ คือ assumption ซึ่งหมายถึง การที่พระเจ้าทรงนำพระนางมารีย์ผู้เป็นมารดาของพระเยซู ขึ้นสู่สวรรค์ทั้งร่างกายและวิญญาณ อันเป็นเหตุการณ์ที่คริสต์ศาสนิกชนคาทอลิกทุกคนต้องเชื่อว่าเหตุการณ์นี้เป็นข้อเท็จจริง คำว่า assumption มีรากศัพท์มาจากภาษาละติน assumption แปลว่า การได้รับ (a taking) หรือในอีกความหมายหนึ่ง assumption แปลว่า การสันนิษฐาน

ป้ายชื่อ COLLEGE de L’ASSOMPTION ที่หน้ามุขกระสันตึกเก่า (ค.ศ. 1920 – 1970, 
พ.ศ. 2430 – 2513)

ที่มา : www.assump.net/gallery/

            ดูเหมือนว่าการเรียกชื่อที่หมายถึงโรงเรียนอัสสัมชัญ จะเป็นเรียกทับศัพท์ลงไปตรง ๆ ตามการอ่านออกเสียงเป็นภาษาฝรั่งเศส หรือภาษาอังกฤษ เช่น ในจดหมายของกระทรวงธรรมการ[1]ที่มีมายังโรงเรียนลงวันที่ 1 มิถุนายน ร.ศ. 111 (ค.ศ. 1893 หรือ พ.ศ. 2436)[2] ระบุชื่อ


โรงเรียนอาซมซานกอเลศ กรุงเทพฯ[3]


            ในขณะที่จดหมายของโรงเรียนที่ตอบกลับไปยังกระทรวงธรรมการ เรียกชื่อตัวเองว่า “อาซมซานกอเล็ศ กรุงเทพฯ” ซึ่งชื่อ อาซมซานกอเล็ศ เป็นชื่อที่เราเข้าใจกันทั่วไปว่า เป็นชื่อเรียกดั้งเดิมก่อนมีการบัญญัติชื่อ “อัสสัมชัญ” ในภายหลัง

            การเรียกชื่อชาวตะวันตกของคนไทยน่าจะอาศัยการเรียกทับศัพท์กันโดยปกติ เช่น การเรียกชื่อบาทหลวงกอลมเบต์ว่า “บาทหลวงกลอมเบ”[4] และการเรียกชื่อ เจษฎาจารย์มาร์ติน เดอ ตูรส์ว่า บี. มาร์ติน เดตัวส์[5] หรือบี มาร์ตินดีตัว[6] เป็นต้น

            ดังนั้นในเมื่อโรงเรียนอัสสัมชัญในสมัยนั้น มีแต่ชื่อเรียกในภาษาอังกฤษ และภาษาฝรั่งเศสเป็นต้นทาง การเรียกขานชื่อก็เป็นการเรียกทับศัพท์ลงไปตามภาษานั้น ๆ เราจึงพบการเขียนชื่อโรงเรียนในภาษาไทยที่แตกต่างกันออกไปในระหว่างปี ค.ศ. 1893 – 1911 (พ.ศ. 2436 - 2454) ไม่เพียงแต่ อาซมซานกอเล็ศ ยังมีการเรียกชื่อโรงเรียนในเอกสารต่าง ๆ ด้วยคำว่า


อาซัมชัน[7]


แอสซัมชัน[8]


แอ๊ซแซ่มเช่น[9]


อาสมปซียง[10]


            และอีกมากมาย[11] แม้แต่ในเอกสารสำคัญของทางราชการอย่างราชกิจจานุเบกษาที่บันทึกเรื่องราวการเสด็จมาวางศิลารากของพระบาทสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม ค.ศ. 1887 (พ.ศ. 2430) ก็เรียกชื่อโรงเรียนแห่งนี้ว่า


แอสอาซัมซันคอเลซ หรือ แอสซัมซันคอเลซ[12]


            ต่อมาในปี ค.ศ.1911 (พ.ศ. 2454) ฟ. ฮีแลร์ได้แจ้งความจำนงขอเปลี่ยนชื่อโรงเรียนเป็น อาศรมชัญดังปรากฎในจดหมายไปยังกรมศึกษาธิการ กระทรวงธรรมการ ลงวันที่ 14 กันยายน ร.ศ. 129 ความว่า

            “บัดนี้ข้าพเจ้าได้ตรวจดู เหนว่าศัพท์ว่า “อาศรมชัญ” นี้ เสียงเปนคำไทย คล้ายกันกับคำว่า “Assomption” มากกว่าศัพท์อื่นที่กล่าวมาแล้ว ทั้งเห็นว่า รากศัพท์ต้นเดิมก็เปน “อัสสโม”แผลงเป็น “อาศรม” คงแปลได้ความว่า “ที่เปนที่ระงับบาป, กุฏิ, ตำแหน่ง ฯลฯ ; ศัพท์ที่สองคือ “ช” ก็แปลว่า “ญาณ, ความรู้” รวบรวมศัพท์ได้ความว่า “ที่สำหรับเกิดแห่งญาณความรู้” ; ถึงหากว่ายังห่างจากรากศัพท์ “Assomption” เดิมมากก็จริง, แต่ดูพอสม เปนชื่อแห่งโรงเรียนแท้ ๆ, เพราะอันที่จริง “อาศรมชัญ” ก็หมายความว่า โรงระงับบาป, โรงฝึกหัด, โรงเกิดแห่งญาณ คือโรงเรียนนั่นเอง.

            แต่เจ้าหน้าที่กรมศึกษาธิการผู้หนึ่งได้แนะนำว่า[13]


“…ถ้าเขียนเปน “อัสสัมชัญ” จะเหมาะกว่า เพราะใกล้กับเสียงที่เรียกมาแต่เดิม ทั้งไม่ผิดไปจากความประสงค์ในความหมายของท่านด้วย แต่แล้วแต่ท่านจะเห็นสมควร”


            ฟ.ฮีแลร์ก็เห็นด้วยกับกรมศึกษาธิการ และได้มีจดหมายตอบกลับไป ลงวันที่ 28 กันยายน ร.ศ. 129 (ค.ศ. 1911 หรือ พ.ศ. 2454) ใจความว่า

            “ซึ่งเจ้าคุณโปรดตอบชี้แจงด้วยชื่อโรงเรียนอาศรมชัญ ว่ากรมศึกษาธิการไม่มีข้อขัดข้องประการใด, แต่เหนว่าถ้าจะเขียนเปน “อัสสัมชัญ” จะเหมาะกว่านั้น ข้าพเจ้า    เหนด้วยตามคำชี้แจงของท่าน จึงได้ลงมือใช้เขียน “อัสสัมชัญ” แต่วันนี้ไป”

ป้ายชื่อโรงเรียนอัสสัมชัญ ณ ปัจจุบัน (ค.ศ. 2017, พ.ศ 2560)

ที่มา : http://www.soccersuck.com/boards/topicstore/1191486

            แน่นอนว่าเมื่อลงนาม ฟ.ฮีแลร์แล้ว ก็มีการระบุตำแหน่ง รองอธิการอัสสัมชัญ ไว้ข้างท้าย จดหมายฉบับนี้จึงเป็นเอกสารที่มีการใช้ชื่อ อัสสัมชัญ อย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก ชื่อ อัสสัมชัญ จึงเริ่มต้นนับแต่นั้นมา

 

อ้างอิงจาก

[1] ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น กระทรวงศึกษาธิการ.

[2] เนื่องจากเอกสารราชการในสมัยนั้น ลงวันที่ด้วยปีรัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.) ผู้เขียนจึงระบุปีคริสต์ศักราช (ค.ศ.) และพุทธศักราช (พ.ศ.)ในวงเล็บด้วย เพื่อความสะดวกในการเทียบเวลาของผู้อ่าน หากในเอกสารนั้น ๆ ไม่ได้ลงวันที่ด้วยปีรัตนโกสินทร์ศก ผู้เขียนจึงจะระบุเวลาด้วยปีคริสต์ศักราช และตามด้วยปีพุทธศักราชในวงเล็บ.

[3] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.40.13/10 บาทหลวงกลอมเบรับหนังสือไปจากกรมศึกษายังไม่ใช่เงิน (1 มิถุนายน 2436).

[4] แหล่งเดียวกัน.

[5] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.50.13/1 บี มาติน ดีตัว ขอให้โรงเรียนอัสสัมชัญเปนโรงเรียนอุดม (12 มกราคม 2454 - 3 กุมภาพันธ์ 2454).

[6] แหล่งเดียวกัน.

[7] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.50.33/5 ขอให้เรียกชื่อโรงเรียนอาซัมชันเปนโรงเรียนอาศรมชัญ (19 กันยายน 2454 - 28 กันยายน 2454).

[8] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.50.13/3 ร.ร.แอสซัมชันขอประกาศนียบัตร์ประถมและมัธยมพิเศษให้กับนักเรียน (6 มกราคม 2454).

[9] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.50.33/5 ขอให้เรียกชื่อโรงเรียนอาซัมชันเปนโรงเรียนอาศรมชัญ (19 กันยายน 2454 - 28 กันยายน 2454).

[10] แหล่งเดียวกัน.

[11] ผู้เขียนเคยพบการใช้คำเรียกชื่อโรงเรียนว่า อาซมชั่น อาซำซัน และแอสสำป์ชันด้วย ซึ่งได้จดชื่อเหล่านี้ไว้ เพียงแต่ไม่ได้จดแหล่งที่มา จึงขอแยก และแจ้งเพิ่งเติมมา ณ ที่นี้.

[12] การวางศิลากรากโรงเรียนแอสอาซัมซันคอเลช. 23 สิงหาคม 2430. ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 4 ตอนที่ 20, หน้า 155.

[13] สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.50.33/5 ขอให้เรียกชื่อโรงเรียนอาซัมชันเปนโรงเรียนอาศรมชัญ (19 กันยายน 2454 - 28 กันยายน 2454).


Author: วัฒภูมิ ทวีกุล

อัสสัมชนิกเลขที่ 47985 รุ่น 126